MK125 — kaseta, która trafiła między muzealne eksponaty

Kasetowy magnetofon łatwo umieścić w opowieści o muzyce. MK125 pojawia się jednak także w historii muzealnej edukacji i telefonii. Zachowane dokumenty pokazują urządzenie, które mogło przenieść zapisany głos poza domowy pokój — choć nie każda z tych historii zdradza, co dokładnie znajdowało się na taśmie.

Z warszawskiej fabryki

MK125 produkowały warszawskie Zakłady Radiowe imienia Marcina Kasprzaka. W katalogu Unitry z 1975 roku magnetofon ma własną pozycję. Część poświęcona fabryce opisuje jej rozwój w kierunku zapisu magnetycznego oraz wykorzystanie francuskiej licencji Thomsona przy magnetofonach kasetowych.

Był to element większej zmiany specjalizacji zakładu, wcześniej produkującego również radia. W tej samej historii pojawia się Grundig, lecz dotyczy innej gałęzi magnetofonowych konstrukcji. Wspólne fabryczne pochodzenie nie oznacza jednego zagranicznego projektu dla wszystkich modeli.

Zdjęcie pokazuje zakłady w epoce obecności MK125 w katalogu. Nie przedstawia samego magnetofonu ani jego linii montażowej.

Magnetofon przy redakcyjnym stole

Na fotografii zachowanej w Narodowym Archiwum Cyfrowym MK125 leży pomiędzy kartkami i szklankami herbaty. Obok znajduje się przewodowy mikrofon. To spotkanie w redakcji „Tygodnika Kulturalnego” z udziałem uczniów warszawskiego liceum imienia Jana Zamoyskiego; opis identyfikuje siedzących przy stole Magdalenę Kumor i Krzysztofa Korczaka.

Urządzenie zajmuje niewiele miejsca w kadrze, ale dobrze pokazuje codzienny sens przenośnego magnetofonu. Można było postawić go przy uczestnikach rozmowy i podłączyć mikrofon. Sam obraz nie poświadcza, czy taśma w tej chwili się przesuwała ani co zapisano. Wystarcza jednak, by zobaczyć MK125 w otoczeniu redakcyjnej pracy.

Karta datuje fotografię na 15 lutego 1973 roku, choć uwaga o publikacji podaje rok 1971. Ta rozbieżność wymaga wyjaśnienia; zdjęcia nie traktujemy jako dowodu dokładnej daty premiery modelu.

Cztery magnetofony dla muzeum

Sprawozdanie Muzeum Archeologicznego w Poznaniu za lata 1975–1977 odnotowuje zakup czterech MK125 w 1975 roku dla Działu Naukowo-Oświatowego. Ta krótka pozycja w wykazie wyposażenia jest ciekawsza niż ogólne zapewnienie, że urządzenie było „wszędzie”. Pokazuje konkretnego nabywcę i przeznaczenie organizacyjne zakupu.

Nie podano, jakich nagrań używano ani czy urządzenia pracowały przy zwiedzaniu wystaw. Nie trzeba tego dopowiadać, by zobaczyć sens takiego narzędzia: utrwalony dźwięk można było odtwarzać wielokrotnie, a kaseta pozwalała zmieniać materiał bez przewlekania otwartej taśmy.

Storczyk podłączony do kasety

Drugi ślad prowadzi do Radomia. W opisie fotografii wykonanej przez Grażynę Rutowską w listopadzie 1976 roku, w muzeum telefonów, wymieniono aparat Storczyk Radomskiej Wytwórni Telefonów podłączony do MK125 produkcji Unitra ZRK.

To udokumentowane połączenie dwóch urządzeń. Opis nie rozstrzyga jednak, czy zestaw nagrywał rozmowy, służył prezentacji czy pełnił inną funkcję. Nie ma podstaw, by nazwać go automatyczną sekretarką. Jest za to konkretnym przykładem spotkania kasetowego zapisu dźwięku z telefonicznym sprzętem z Radomia.

Sterowanie z dwóch stron

Zachowany MK125 sfotografowany przez Wojciecha Pysza ma ciemną, płaską obudowę. Po jednej stronie znajduje się duża jasna kratka głośnika, po drugiej pokrywa kasety z małym okienkiem. Jasne klawisze zebrano przy przedniej krawędzi. Osobny przewodowy mikrofon przypomina, że magnetofon miał także nagrywać. To opis tego egzemplarza; jego fotografii nie dołączamy do galerii z powodu rozbieżnych oznaczeń licencji w serwisie źródłowym.

Instrukcja MK125 opisuje przełącznik klawiszowy działający w dwóch kierunkach. Poziom zapisu można było ustawiać ręcznie albo automatycznie. Automat ułatwiał rozpoczęcie nagrania, ręczna regulacja dawała większy wpływ na poziom sygnału.

Magnetofon był monofoniczny. Dwie ścieżki nie oznaczały dwóch kanałów stereo: służyły zapisowi dla obu stron kasety. Taśma przesuwała się z prędkością 4,75 cm/s. Sześć dużych ogniw R20 zapewniało zasilanie poza gniazdkiem, a przy pracy stacjonarnej przewidziano zasilacz.

Miejsce, które pozostało

Współczesna fotografia z 2008 roku pokazuje pozostałości zabudowy ZRK. Zestawiona z archiwalnym widokiem przypomina, że historia niewielkiego przenośnego urządzenia miała bardzo konkretny adres i przemysłowe zaplecze.

Dla MK125 najcenniejsze pozostają dziś małe, sprawdzalne ślady: fabryczna tabela, redakcyjne spotkanie, cztery muzealne zakupy i telefon wymieniony w opisie zdjęcia. Nie składają się na pełny bilans produkcji. Pozwalają jednak opowiedzieć o magnetofonie szerzej niż przez samą listę utworów odtwarzanych z kaset.

Dane ogólne

Producent i miejsce: Unitra, Zakłady Radiowe imienia Marcina Kasprzaka, Warszawa. Datowanie: karta fotografii redakcyjnej podaje 15 lutego 1973 roku, przy sprzecznej uwadze o publikacji w 1971. MK125 figuruje w katalogu Unitry z 1975 roku; muzealny zakup tego samego roku i fotografia z listopada 1976 poświadczają jego użytkowanie. Dokładnego początku i końca produkcji nie ustalono. Liczba egzemplarzy: nie ustalona dla modelu MK125.

Dane techniczne

Tabela według zachowanego wydania instrukcji MK125. Producent opisuje wartości jako średnie; nie zastępują one warunków technicznych ani pomiaru konkretnego egzemplarza.