Zelmer 03 — odkurzacz, któremu obniżono także raty

Zelmer 03 zostawił po sobie zaskakująco konkretny ślad: cenę w gazecie. W grudniu 1970 roku czytelnik „Głosu Wielkopolskiego” pytał, ile kosztują teraz pralki i odkurzacze. W odpowiedzi obok kilku Alf pojawił się właśnie model 03. Dziś takie zestawienie mówi o nim więcej niż niejeden opis aukcyjny.

Nazwa krótka, fabryczna droga dłuższa

Rzeszowska fabryka nie zaczynała od napisu Zelmer. W historii marki opublikowanej w albumie Superbrands odnotowano przekształcenie zakładu w 1951 roku w fabrykę rowerów i wózków dziecięcych. Dwa lata później była to już Rzeszowska Fabryka Sprzętu Gospodarskiego, specjalizująca się w froterkach. Odkurzacze należały do stopniowo rozwijanej oferty.

Nazwę Zelmer zarejestrowano w 1967 roku. Rozwinięcie skrótu — Zakłady Elektromechaniczne Rzeszów — przypominało, skąd sprzęt pochodził. Sama marka jako swój pierwszy odkurzacz wskazuje Gammę. Modelu 03 nie należy zatem przedstawiać jako urządzenia, od którego zaczęło się rzeszowskie odkurzanie.

Na stoisku obok Alfy

W opisie fotografii Narodowego Archiwum Cyfrowego z 29 listopada 1969 roku model 03 stoi na pierwszym planie, a w tle znajduje się Alfa K2. To pewny punkt na osi czasu: urządzenie istniało już wtedy. Nie rozstrzyga jednak, w którym miesiącu uruchomiono produkcję.

Na fotografii w tym tekście widzimy Alfę K2, a nie model 03. Jej wydłużona obudowa, uchwyt i metalowa klamra pokazują jeden ze sposobów, w jakie ówczesny producent łączył przenoszenie urządzenia z dostępem do środka. Wspólne stoisko i wspólna lista cen pozwalają zestawić te urządzenia historycznie, lecz nie pozwalają przepisać jednemu wyglądu ani parametrów drugiego.

Z 1350 na 1100 złotych

W numerze gazety z 18 grudnia 1970 roku podano, że Zelmer 03 kosztował wcześniej 1350 złotych, a po obniżce 1100. Różnica wynosiła 250 złotych. W tym samym zestawieniu Alfa K2 potaniała z 1150 do 900 złotych. Model 03 pozostał więc droższy o 200 złotych; gazeta nie wyjaśniała, jakie różnice wyposażenia lub konstrukcji uzasadniały tę kwotę.

Był jeszcze szczegół ważny dla ludzi kupujących na raty. Redakcja informowała, że obniżenie ceny obejmowało również zadłużenie z wcześniejszego zakupu: różnicę umarzano w końcowych należnościach. Zmiana cennika mogła zatem dotyczyć także odkurzacza, który już pracował w mieszkaniu. W rubryce porad zachował się ślad tego, jak zakup sprzętu splatał się z domowym budżetem.

Worek, przegroda i czterysta watów

Drugie zdjęcie również przedstawia Alfę K2. Widać komorę i perforowaną przegrodę. Worek i droga przepływu powietrza należą do tych elementów, które łatwo pominąć, gdy uwagę przykuwa liczba watów. Otwory mają przepuszczać powietrze; zebranie brudu to zadanie całego układu, a nie samego oznaczenia silnika.

Dla konkretnego Zelmera 03A właściciel zachowanego egzemplarza przytacza datę 08/74. Na jego fotografii tabliczki można odczytać typ 03A oraz wartości 220 V, 50 Hz i 400 W; datowanie jest mniej czytelne. Widać również wpisaną cenę 1100 złotych — taką samą kwotę, jaką gazeta podała dla modelu 03 po obniżce. To ciekawa zbieżność, lecz nie dowód niezmienności ceny przez wszystkie lata produkcji.

Samo 400 W oznacza pobór energii elektrycznej. Nie mówi, z jakim podciśnieniem pracował odkurzacz ani ile powietrza przepuszczał. Bez tych danych nie ma podstaw, by porównywać jego skuteczność z nowszym sprzętem. O dawnym Zelmerze można opowiedzieć rzetelnie także wtedy, gdy część rubryk technicznych pozostaje pusta.

Dane ogólne

Producent i miejsce: Zakłady Elektromechaniczne Zelmer, Rzeszów. Datowanie: model 03 poświadczony w listopadzie 1969 roku i w handlu w grudniu 1970; dla wersji 03A właściciel egzemplarza przytacza oznaczenie 08/74. Dokładnego początku i końca produkcji nie ustalono. Liczba egzemplarzy: nie ustalona dla modelu 03.

Dane techniczne

Nie odnaleziono pełnej fabrycznej specyfikacji modelu 03. Poniższe dane elektryczne odczytano z fotografii tabliczki egzemplarza 03A, datowanego przez właściciela na sierpień 1974 roku. Nie opisują automatycznie wszystkich wersji 03.