RCA CT-100: kolor, który kosztował jak samochód

RCA CT-100 był telewizorem, który chciał wprowadzić przyszłość do amerykańskich salonów, zanim ta przyszłość zdążyła stać się codziennością. W 1954 roku urządzenie kosztowało tysiąc dolarów, ważyło ponad 70 kilogramów, a kolorowych audycji było niewiele. Mimo to właśnie seryjna produkcja takich odbiorników zmieniła demonstrację nowej technologii w prawdziwy produkt konsumencki.

Bloomington i pierwsza seria

CT-100 produkowano w zakładzie RCA w Bloomington w stanie Indiana. Indiana State Museum datuje początek produkcji komercyjnej na marzec 1954 roku; egzemplarze pojawiły się w sprzedaży wiosną. Była to ważna zmiana skali: telewizja kolorowa przestawała być wyłącznie eksperymentem laboratoryjnym lub urządzeniem pokazowym.

Sformułowanie „pierwszy telewizor kolorowy” wymaga jednak doprecyzowania. Przed CT-100 istniały wcześniejsze systemy i odbiorniki kolorowe, w tym urządzenia mechaniczne, prototypy oraz inne produkty z 1954 roku. Znaczenie RCA polegało na wprowadzeniu w pełni elektronicznego odbiornika zgodnego z przyjętym amerykańskim standardem NTSC i uruchomieniu jego produkcji na dużą skalę.

Tysiąc dolarów i tysiąc części

Cena katalogowa CT-100 wynosiła 1000 dolarów. Była to kwota porównywalna z ceną niedrogiego nowego samochodu. Wysoki koszt nie wynikał wyłącznie z drewnianej obudowy czy samego kineskopu. Odbiornik łączył skomplikowany tor radiowy, układy przetwarzania koloru i duży kineskop maskowy.

Chassis CTC-2 zawierało około 36 lamp i ponad tysiąc części. Urządzenie ważyło ponad 160 funtów, czyli około 73 kilogramów. Nazwa „Merrill” pojawiała się w materiałach marketingowych RCA. Przy takiej liczbie elementów serwisowanie wymagało doświadczenia, a odpowiednie ustawienie czystości barw i zbieżności obrazu było osobną pracą.

Jak powstawał kolor

W kineskopie 15GP22 obraz tworzyły trzy rodzaje luminoforu odpowiadające czerwieni, zieleni i błękitowi. Maska cieniowa pomagała skierować wiązki elektronów do właściwych punktów ekranu. Tę zasadę można zobaczyć na fotografii egzemplarza z odsłoniętym chassis CTC-2: za dużą obudową kryje się układ, którego zadaniem było precyzyjne zsynchronizowanie obrazu i barw.

Zgodność z NTSC oznaczała też, że CT-100 potrafił wyświetlać program czarno-biały. Była to ważna praktyczna zaleta w czasie, gdy kolorowych programów nadal brakowało. Kupujący płacili więc za możliwość oglądania nowego rodzaju obrazu, ale w wielu domach większość codziennej telewizji wciąż była monochromatyczna.

Nowy odbiornik, stara trudność obrazu

Pierwsze telewizory kolorowe miały kłopot, który dla widza był natychmiast widoczny: przy krawędziach obiektów pojawiały się obwódki barwne. Recenzja Consumer Reports z czerwca 1954 roku wskazywała takie problemy zarówno w CT-100, jak i konkurencyjnym odbiorniku Westinghouse. Regulacja zbieżności i czystości barw była wymagająca. Kolor nie wystarczał; trzy składowe obrazu musiały spotkać się we właściwym miejscu na całej powierzchni ekranu.

Wczesna technologia miała więc dwa ograniczenia naraz: wysoką cenę i skomplikowane ustawianie. Do tego stacje nie nadawały jeszcze wielu kolorowych programów. CT-100 był rzeczywistym odbiornikiem dla konsumenta, lecz jego posiadanie wymagało zarówno pieniędzy, jak i gotowości na urządzenie pierwszej generacji.

Ile ich powstało?

W zestawieniach pojawiają się dwie liczby: około 4400 oraz 5000 sztuk. Różnica może wynikać ze sposobu liczenia wyprodukowanych i sprzedanych egzemplarzy albo z zaokrąglenia danych. Bez jednego dokumentu rozstrzygającego najuczciwiej powiedzieć, że powstało ich kilka tysięcy.

CT-100 szybko ustąpił miejsca nowszym i większym odbiornikom kolorowym. Jego historyczne znaczenie nie polega na tym, że jako pierwszy w dziejach pokazał kolor. Pokazuje natomiast, jak trudny był krok od atrakcyjnej demonstracji do domowej elektroniki: kosztowny kineskop, dziesiątki lamp, wysoka cena i sieć nadawcza, która dopiero uczyła się korzystać z koloru.

Dane ogólne

Dane techniczne