Turkus OT1491: filtr, który udawał kolor

Telewizor Turkus nie potrzebował kolorowego kineskopu, żeby spróbować oszukać oko. Do odbiornika dołączano barwny filtr zawieszany przed ekranem. Pomysł nie zamieniał czarno-białego obrazu w prawdziwy kolor, ale przy odpowiednio dobranym widoku — zwłaszcza pejzażu — mógł dodać telewizyjnemu niebu błękit, a ziemi zieleń.

Belweder w nowej obudowie

Turkus OT 1491 zaprojektowano w Biurze Studiów i Konstrukcji Warszawskich Zakładów Telewizyjnych. WZT wykorzystały rozwiązania i podzespoły z wcześniejszego Belwedera, a przy projektowaniu wyglądu inspirowano się odbiornikami zachodnimi. Turkus należał do grupy urządzeń, w których wspólny układ elektryczny łączono z innym kineskopem i obudową. Na bazie tej samej koncepcji powstały także Jantar i Szmaragd.

Muzeum podaje, że Turkusy produkowano w Warszawie w latach 1959–1960. W opisie muzealnym zachowanego egzemplarza wpisano rok 1960, a oznaczenie modelu OT-1491 pojawia się w tekście karty. Nie ma natomiast danych o liczbie wyprodukowanych sztuk.

Sterowanie pod ekranem

Najłatwiej rozpoznać Turkusa po prostej, drewnianej skrzyni i dwóch jasnych pokrętłach umieszczonych z przodu, po bokach. W odróżnieniu od Belwedera obudowa nie miała przedniej klapki skrywającej regulatory. Elementy obsługi umieszczono od spodu przedniej krawędzi: tam znajdowały się przełącznik kanałów i dostrajanie.

Karta muzealna opisuje urządzenie jako zasilaną z sieci, dwunastokanałową superheterodynę z czarno-białym kineskopem i różnicowaną metodą odbioru fonii. Dwanaście kanałów dawało wybór pozycji odpowiadających dostępnej telewizji w standardzie epoki; strojenie wymagało manipulacji pokrętłami, a nie wpisania częstotliwości. Dokładnego komfortu odbioru nie da się odtworzyć z samego opisu, ale rozkład regulatorów zdradza próbę uczynienia codziennej obsługi dostępną z przodu urządzenia.

Muzealny egzemplarz ma 425 mm wysokości, 500 mm szerokości i 533 mm głębokości. Drewniana obudowa mieściła lampowy układ oraz kineskop, którego głębokość wpływała na proporcje całego odbiornika. Turkus pozostawał więc meblem ustawianym w pokoju, a nie małym ekranem, który można było dowolnie przenosić.

Kolor tylko tam, gdzie pasował

Filtr barwny był pomysłowym dodatkiem, ale jego ograniczenia były widoczne. Górna część miała dominujący odcień niebieski, środkowa pomarańczowy, a dolna zielony. Układ odpowiadał typowemu krajobrazowi: niebu nad ziemią. Przy ujęciach pejzażowych barwy mogły stworzyć wrażenie bardziej naturalnego obrazu. W scenach z ludźmi, wnętrzami lub szybko zmieniającymi się kadrami takie dopasowanie nie miało sensu.

To ciekawy ślad czasu, gdy kolorowa telewizja w Polsce pozostawała odległą nowością. Pierwszą kolorową transmisję polskiej telewizji przeprowadzono 6 grudnia 1971 roku, a więc wiele lat po rozpoczęciu produkcji Turkusa. Filtr nie zastępował prawdziwej telewizji kolorowej. Był prostym dodatkiem optycznym, który korzystał z wyobraźni widza i treści pokazywanej na ekranie.

Wspólny układ, różne odbiorniki

Turkus pokazuje, jak WZT rozwijały rodzinę telewizorów poprzez ponowne używanie sprawdzonych rozwiązań. Wspólny układ elektryczny zmniejszał potrzebę projektowania całego odbiornika od podstaw, a zmiana kineskopu, przedniej ścianki i obudowy pozwalała tworzyć odrębne modele. Według MIT identyczny układ wykorzystywano również w Jantarze i Szmaragdzie.

Wynik był praktyczny dla producenta i interesujący dla dzisiejszego kolekcjonera: z zewnątrz odbiorniki miały własny charakter, a pod drewnianą skrzynią łączyło je techniczne pokrewieństwo. Turkus zapisał się więc nie tylko przez filtr udający kolor, lecz także jako element wspólnego rozwoju polskich telewizorów na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych.

Dane ogólne

Dane techniczne