Wisła A — telewizor włączany podniesieniem klapy

Telewizor z początku polskiej produkcji seryjnej nie włączał się przyciskiem na przedniej ściance. W Wiśle należało podnieść górną pokrywę. Dopiero wtedy odsłaniały się najważniejsze pokrętła i dwa głośniki, a odbiornik dostawał zasilanie. Klapa była jednocześnie częścią obudowy, pulpitem obsługi i wyłącznikiem.

Od wystawy do fabrycznej taśmy

Zanim telewizor trafił do mieszkania, sama telewizja była w Polsce nowym widowiskiem. W grudniu 1951 roku na warszawskiej wystawie „Radio w walce o pokój i postęp” publiczność mogła zobaczyć telewizję i odbiornik. To jeszcze nie była Wisła — jej seryjnej produkcji wtedy nie było — ale telewizor przestał być wyłącznie odległą obietnicą techniki.

Kilka lat później Warszawskie Zakłady Telewizyjne otrzymały zadanie uruchomienia seryjnej produkcji krajowych odbiorników. WZT powstały w 1955 roku; w kolejnym rozpoczęły montaż Wisły na podstawie licencji radzieckiego telewizora Awangard TL-1. Pierwszą serię zbudowano z radzieckich części i podzespołów. Nie była więc całkowicie polską konstrukcją, ale była ważnym polskim przedsięwzięciem produkcyjnym: urządzenie trzeba było składać, dostrajać i wytwarzać w nowym zakładzie.

Data 22 lipca 1956 roku jest podawana jako oficjalne uruchomienie produkcji. Wisła A oznacza wczesne wykonanie z pierwotną, radziecką obsadą lamp. Później pojawiła się Wisła B, w której część lamp zastąpiono krajowymi odpowiednikami. W dostępnych źródłach nie ma osobnego bilansu produkcji odmiany A, a dokładnej daty przejścia między wersjami nie udało się ustalić.

Obraz schowany w drewnianej skrzyni

Z przodu Wisła przypomina masywną, fornirowaną szafkę z niewielkim oknem. Za prostokątnym otworem krył się okrągły kineskop o przekątnej około 12 cali. Widz nie oglądał całej okrągłej powierzchni bańki: maskownica odsłaniała prostokątny fragment o wymiarach około 18 na 24 centymetry.

Mały obraz był efektem wczesnego etapu rozwoju telewizji i produkcji kineskopów. W praktyce w centrum uwagi pozostawał sam ruchomy obraz — niezwykły, nawet jeśli zajmował niewielką część obudowy. Wisła odbierała obraz czarno-biały. Drewniana obudowa mieściła lampowy układ elektroniczny oraz głośniki; egzemplarz opisany w muzealnej karcie ma 44 centymetry wysokości, 41 szerokości i 54 głębokości.

Kanał ustawiał fachowiec

Instrukcja serwisowa opisuje odbiór jednego z trzech kanałów pierwszego pasma. Zmiana kanału nie polegała jednak na przekręceniu selektora z przodu. Wymagała ingerencji w obwody wejściowy i oscylatora — ich przewinięcia albo wymiany. Dla użytkownika Wisła była zatem odbiornikiem dostrojonym do jednej częstotliwości.

Miało to sens w realiach 1956 roku. Polska telewizja nadawała wówczas jeden program, więc domowy przełącznik kilku kanałów nie był potrzebny. Dwa głośniki i zasadnicze regulacje umieszczono pod unoszoną górną klapą. Serwisowe ustawienie toru odbiorczego wykonywał fachowiec, a widz miał pod ręką te elementy, z których korzystał przy oglądaniu.

To właśnie rozróżnienie jest ważne: odbiornik można było technicznie przestroić na inny kanał w paśmie, ale nie zmieniało się go wygodnie podczas wieczornego programu. Opis „jednokanałowy” oddaje codzienną obsługę, instrukcja zaś wyjaśnia, jakie możliwości miał serwis.

Telewizor na talon

Wisła nie stała od razu w każdym sklepie w kilku wersjach kolorystycznych. Muzeum Inżynierii i Techniki opisuje ją jako towar luksusowy, a kupno egzemplarza sklepowego miało odbywać się na podstawie talonów przydzielanych między innymi przodownikom pracy oraz osobom zasłużonym dla kultury, nauki czy obronności. Produkcja nie nadążała za popytem; fabrykę opuszczało wówczas zaledwie kilkadziesiąt sztuk dziennie.

Łączny bilans jest znany dla rodziny, nie dla odmiany A. Według MIT w latach 1956–1957 wyprodukowano 16 tysięcy telewizorów Wisła. To liczba obejmująca różne wykonania; nie należy przedstawiać jej jako produkcji samej Wisły A. Ten pierwszy etap szybko ustąpił miejsca wersji B i kolejnym konstrukcjom. Jego znaczenie pozostaje jednak wyraźne: WZT zaczęły od licencyjnego odbiornika, a równolegle zdobywały doświadczenie potrzebne do rozwoju następnych telewizorów.

Fotografia otwierająca tekst pokazuje muzealny egzemplarz Wisły z 1956 roku, ale karta zbiorów nie określa go jako wersji A. Dlatego służy tu jako ilustracja rodziny. W samej odmianie A najważniejsza była niewidoczna z zewnątrz różnica: zestaw lamp zdradzający jej wczesne, radzieckie pochodzenie.

Dane ogólne

Dane techniczne

W tabeli oddzielono dane o całej rodzinie od cech przypisanych wersji A. Tam, gdzie źródła nie pozwalają wskazać odmiany, zaznaczono to w uwagach.