Stern-Recorder R160 — radio z kasetą i siecią dostawców

Zanim przenośna kaseta stała się codziennością, trzeba ją było połączyć z odbiornikiem radiowym w jednym urządzeniu. Stern-Recorder R160 zrobił to w NRD na początku lat siedemdziesiątych. Jego historia prowadzi jednak dalej niż na linię montażową w Berlinie: do Drezna, Greifswaldu i węgierskiej fabryki głowic.

Radio i kaseta w jednym pudle

R160 był mono radio-kasetofonem produkowanym przez VEB Stern-Radio Berlin. Niemiecka Fundacja Muzeum Poczty i Telekomunikacji określa go jako pierwsze radio-kasetofonowe urządzenie wytwarzane w NRD. W jednej obudowie znalazły się radio i magnetofon kasetowy, więc można było słuchać stacji, a później wrócić do nagrania z taśmy.

Źródła różnią się nieco w datowaniu pierwszych egzemplarzy. Chronika zakładu oraz DDR Museum podają, że produkcja ruszyła w 1972 roku. Muzeum Poczty i Telekomunikacji opisuje pierwsze wersje obudowy jako pochodzące z lat 1973/74. Możliwe, że chodzi o start produkcji i datowanie zachowanych egzemplarzy, dlatego w danych ogólnych zostawiamy oba ustalenia widoczne.

Drewniany tylko z wyglądu?

Przydomek „Holzstern”, czyli drewniana gwiazda, nawiązuje do charakterystycznej obudowy. Nie opisuje jednak każdego R160 w ten sam sposób. Wczesne wersje miały fornir z prawdziwego drewna i poziome pasy osłony głośnika. Później pojawiła się charakterystyczna perforacja z okrągłymi otworami, a od 1976 roku obudowy wykonywano z płyty prasowanej i pokrywano folią o wzorze drewna.

Na fotografii widać jeden z egzemplarzy z dużą, okrągło perforowaną osłoną głośnika. Nad nią znajduje się długa skala, z napisem Stern-Recorder po lewej, a przyciski obsługi rozmieszczono wzdłuż górnej krawędzi. Klapę kasety umieszczono z lewej strony. To układ, który pozwalał odróżnić funkcję urządzenia bez zaglądania do instrukcji: radio zajmowało górną część, a kaseta miała osobne okno i mechanizm.

Podzespoły z kilku zakładów

R160 był produktem berlińskiego zakładu, lecz nie wszystkie jego części powstawały tam. Chronika Stern-Radio Berlin odnotowuje, że płytki drukowane wytwarzała Nachrichten Elektronik Greifswald. Mechanizm kasetowy KGB4 pochodził z Robotron-Messelektronik „Otto Schön” w Dreźnie. Na początku stosowano węgierskie głowice BRG, a później głowice Goldpfeil produkowane w NRD.

W ten sposób radiomagnetofon skupiał elementy pochodzące z kilku miejsc i przedsiębiorstw. Projekt urządzenia stawał się zarazem koordynacją dostaw: osobno przygotowywano elektronikę, mechanikę kasety i głowice. W trakcie produkcji zmieniały się przy tym elementy samego mechanizmu i sposób wykończenia obudowy. Zachowany model jest więc nie tylko pojedynczym typem radia, lecz także śladem współpracy przemysłowej w NRD.

Do słuchania, nagrywania i podłączenia

Radio odbierało fale UKF, krótkie i średnie. DDR Museum podaje dla UKF zakres 87,5–100 MHz, stosowany wówczas w NRD. Część egzemplarzy miała antenę ferrytową do odbioru AM i wysuwaną antenę teleskopową. Możliwe było również podłączenie anteny zewnętrznej.

Oprócz klawiszy i pokręteł na obudowie znalazły się gniazda do podłączenia mikrofonu, dodatkowego źródła dźwięku, zewnętrznej anteny i dodatkowego głośnika. Dzięki temu R160 mógł służyć nie tylko jako radio z odtwarzaczem kasetowym, lecz także jako element większego zestawu do nagrania lub odsłuchu. Szczegóły zestawu złączy należy wiązać z dokumentacją konkretnej wersji.

Za przenośną formą kryło się spore urządzenie. Jedna z kart technicznych podaje około 38 cm szerokości i masę 4,5 kg bez baterii; pomiary muzealnego egzemplarza Fundacji Muzeum Poczty i Telekomunikacji są większe. Możliwe, że różni się wersja albo sposób pomiaru, dlatego te wartości nie są ujednolicone w tabeli. Radio można było zasilać z sieci lub baterii.

Cena i granice danych

DDR Museum podaje cenę detaliczną R160 równą 880 markom NRD. Jest to konkretna cena urządzenia, ale bez dodatkowych porównań nie mówi sama, jak często przeciętne gospodarstwo domowe mogło sobie na nie pozwolić.

Produkcję modelu datuje się na lata 1972–1980. Nie udało się ustalić jego łącznego nakładu. Chronika Stern-Radio Berlin wspomina 4,2 miliona urządzeń, ale wartość obejmuje cztery różne typy odbiorników produkowanych w pewnym okresie działalności zakładu. Nie można jej przypisać samemu R160.

Wokół tego radia łatwo więc zbudować opowieść o „drewnianym Sternie”, pierwszej kasetowej kombinacji w NRD i współpracy kilku fabryk. Ostrożności wymaga za to każda dokładna liczba dotycząca nakładu czy jednej, obowiązującej wszystkie egzemplarze specyfikacji. W tej konstrukcji historia zmieniała się razem z dostawcami i kolejnymi wersjami obudowy.

Dane ogólne

Dane techniczne

Parametry różnią się między rewizjami i kartami technicznymi. Pasmo UKF potwierdza DDR Museum, a pozostałe szczegółowe wartości zestawiono z wtórnych źródeł kolekcjonerskich.