Szarotka — małe radio, wielka sprawa z bateriami

Przenośność radia zaczynała się od prostego ruchu: wyjąć odbiornik z podstawki, podnieść uchwyt i zabrać go ze sobą. W mieszkaniu Szarotka korzystała z zasilacza sieciowego. Poza domem zdana była na baterie. Ten drugi sposób słuchania wymagał jednak czegoś więcej niż sprawnej konstrukcji.

Najpierw radio na stole konstruktorów

Szarotka powstawała w warszawskich Zakładach Radiowych imienia Marcina Kasprzaka. Muzeum Inżynierii i Techniki wskazuje jej związek z austriackim Siemensem i odbiornikiem Grazietta 541B. Polski projekt korzystał więc z istniejącego wzoru, dostosowanego do miejscowych potrzeb.

W czerwcu 1956 roku „Życie Warszawy” pokazało pracę nad nowym odbiornikiem od strony fabryki. Reporter K. Barcz rozmawiał z Janem Temlerem i opisywał prototypy. Prace konstrukcyjne miały rozpocząć się w grudniu poprzedniego roku. Radio odbierało fale długie i średnie; uwagę zwracała ciemnowiśniowa obudowa z tworzywa.

Zapowiedzi były ambitne: do końca roku planowano dziesięć tysięcy sztuk, a pierwszą setkę przewidywano na lipiec. To zapis zamiarów z chwili przygotowywania produkcji. Nie daje podstaw do stwierdzenia, że taką liczbę rzeczywiście wykonano.

Bateria, której nie zastępował dobry projekt

W tej samej relacji pojawił się problem z bateriami anodowymi o napięciu 67,5 V. Ich dostawy i jakość budziły obawy, a możliwość importu napotykała przeszkody. Reporter ostrzegał, że bez właściwego zasilania gotowe odbiorniki mogą nie trafić do sprzedaży.

Ta prasowa historia dobrze pokazuje zależność między konstrukcją a zaopatrzeniem. Lampowe radio turystyczne potrzebowało osobnego zasilania żarzenia i obwodów anodowych. Nie wystarczało przygotować obudowy, skali i elektroniki: potrzebne były również baterie, które użytkownik mógł kupić i później wymienić.

Nie wiemy na podstawie tej notatki, czy obawy przełożyły się na konkretną przerwę w sprzedaży. Wiemy natomiast, że kwestia baterii była widoczna już na etapie prototypów. W opowieści o małym odbiorniku znalazło się miejsce na duży problem organizacyjny.

Uchwyt, podstawka i antena schowana w środku

Szarotka miała skalę nad głośnikiem, poziome pasy osłony i wysuwany uchwyt. Charakterystyczna podstawka pełniła funkcję zasilacza, a pokrowiec z paskiem ułatwiał noszenie. To wyposażenie wyjaśnia zamysł urządzenia równie dobrze jak jego nazwa: odbiornik miał służyć zarówno przy domowym stole, jak i poza mieszkaniem.

Wbudowana antena ferrytowa miała działanie kierunkowe. Zwracała na to uwagę już relacja z 1956 roku. Ustawienie całego odbiornika mogło więc wpływać na odbiór. Słuchacz szukający lepszego sygnału obracał radio, a nie tylko pokrętło strojenia.

Z dzisiejszej perspektywy sam uchwyt łatwo potraktować jako ozdobny detal. W użytkowaniu tworzył jednak wyraźną granicę między sprzętem ustawionym na stałe a przedmiotem przeznaczonym do przenoszenia. Podstawka zostawała w domu; odbiornik mógł wyruszyć dalej.

Dwa zakresy to nie trzy

Pierwotna Szarotka odbierała fale długie i średnie. Później rodzina została uzupełniona o odbiór fragmentu fal krótkich. Ta zmiana ma znaczenie przy oglądaniu zachowanych egzemplarzy i dokumentów.

Katalog Oldradio opisuje dwuzakresową Szarotkę I 3361 i podaje rok 1957. Informuje również o prezentacji w Lipsku w marcu tego roku. Ponieważ znamy wcześniejszą relację prasową, należy rozumieć to jako informację o wystawie, a nie pierwszą publiczną wzmiankę o urządzeniu.

Zachowana instrukcja producenta, którą udało się odczytać, dotyczy już wykonania trzyzakresowego. Objaśnia między innymi tryb normalny i oszczędny oraz współpracę z podstawką. Nie przenosimy jej wszystkich parametrów na pierwszą wersję. Także muzealny egzemplarz na fotografiach ma skalę z trzema zakresami: pokazuje rozwój rodziny, a nie wierny wygląd każdego szczegółu Szarotki I.

Dane ogólne

Producent: Zakłady Radiowe im. Marcina Kasprzaka w Warszawie. Bohaterem tekstu jest pierwotna Szarotka dwuzakresowa, w katalogu opisana jako Szarotka I 3361.

Prace nad prototypami są udokumentowane w 1956 roku, a katalog wskazuje rok 1957. Dokładnego początku i końca seryjnej produkcji tej wersji nie potwierdzono. Nie ustalono również łącznej liczby wykonanych egzemplarzy. Plan dziesięciu tysięcy sztuk ogłoszony w 1956 roku nie jest bilansem produkcji.

Dane techniczne

Wartości katalogowe dotyczą Szarotki I 3361. Napięcie baterii potwierdza współczesna relacja o prototypach; nie jest to kompletna specyfikacja seryjnego odbiornika.